A Sister’s Eulogy for Steve Jobs

Mona Simpson

Steve’s biological sister Simpson wrote on Newyork Times after his death

Steve Jobs

I grew up as an only child, with a single mother. Because we were poor and because I knew my father had emigrated from Syria, I imagined he looked like Omar Sharif. I hoped he would be rich and kind and would come into our lives (and our not yet furnished apartment) and help us. Later, after I’d met my father, I tried to believe he’d changed his number and left no forwarding address because he was an idealistic revolutionary, plotting a new world for the Arab people. Even as a feminist, my whole life I’d been waiting for a man to love, who could love me. For decades, I’d thought that man would be my father. When I was 25, I met that man and he was my brother.

By then, I lived in New York, where I was trying to write my first novel. I had a job at a small magazine in an office the size of a closet, with three other aspiring writers. When one day a lawyer called me — me, the middle-class girl from California who hassled the boss to buy us health insurance — and said his client was rich and famous and was my long-lost brother, the young editors went wild. This was 1985 and we worked at a cutting-edge literary magazine, but I’d fallen into the plot of a Dickens novel and really, we all loved those best. The lawyer refused to tell me my brother’s name and my colleagues started a betting pool. The leading candidate: John Travolta. I secretly hoped for a literary descendant of Henry James — someone more talented than I, someone brilliant without even trying.

When I met Steve, he was a guy my age in jeans, Arab- or Jewish-looking and handsomer than Omar Sharif.
We took a long walk — something, it happened, that we both liked to do. I don’t remember much of what we said that first day, only that he felt like someone I’d pick to be a friend. He explained that he worked in computers.

I didn’t know much about computers. I still worked on a manual Olivetti typewriter.

I told Steve I’d recently considered my first purchase of a computer: something called the Cromemco.
Steve told me it was a good thing I’d waited. He said he was making something that was going to be insanely beautiful.

I want to tell you a few things I learned from Steve, during three distinct periods, over the 27 years I knew him. They’re not periods of years, but of states of being. His full life. His illness. His dying.
Steve worked at what he loved. He worked really hard. Every day. पढ्नेक्रम जारी राख्नुहोस्

Advertisements

मेरा सम्पादक

युवराज घिमिरे

नेपालका सम्पादक युवाराज घिमिरेले भारतका आफना सम्पादक विनोद मेहेताको पुस्तक लखनउ ब्वई पुस्कत’bout लेखेको लेखेको समिक्षा (तर उनले सुरुमै भनेका छन यो समिक्षा होइन 🙂 )

Lucknow boy by Vinod Mehta

यो पुस्तक समीक्षा हैन, विनोद मेहताको ‘लखनउ ब्वाय- अ मेम्वायर’ या उनको संस्मरणको। किनकि, म त्यो गर्न सक्दिनँ निष्पक्षताका साथ। विनोद मेहतासँग सहायक सम्पादकका रूपमा ‘आउटलुक’ साप्ताहिकमा त्यसको तयारी र स्थापनाकालदेखि नै काम गरेकाले मात्र हैन, मेहता मेरा आदरका पात्र पनि हुन् भारतीय पत्रकारितामा। आत्मपरकताको अभाव, कृत्रिम विनम्र नदेखिने गरी विनम्र, सार्वजनिक व्यक्तित्व (खासगरी राजनीतिज्ञ) प्रति मर्यादित या सम्मानजनक तरिकाले असम्मान देखाउन सक्ने (लेखेर) खुबी उनीसँग छ, आफ्नै किसिमको।

व्यक्तिगत रूपमा, म उनको ‘सोसल सर्कल’ भित्र पर्दिनँ र परिनँ पनि। विनोद आफैं ‘एक्लो’ खालका व्यक्ति मानिन्छन्। दिल्लीमा छँदा अक्सर इन्डिया इन्टरनेसनल सेन्टरमा लन्च या चिया खान जाँदा अवश्य पनि त्यहाँको ठूलो जमात पत्रकार (सक्रिय या रिटायर्ड) तथा प्रशासक र नेताबाट पन्छिन उनलाई गाह्रो हुन्छ नै। तर, उनी एकलासे या एकदुई जनासँग मात्र बसेर अन्यत्र कतै खान रुचाउने खालका व्यक्ति हुन्। उनका फ्यान छन्, तर ती संगठित या सामूहिक रूपमा विनोदसँग देखिँदैनन्।

उनको ‘सोसल सर्कल’मा नपर्दा-नपर्दै पनि म उनको प्रशंसक हुँ, खासगरी उनले सम्पादकका रूपमा आफ्ना सहयोगीमाथि हस्तक्षेप नगर्ने र विविध निहित स्वार्थ (सरकार या कुनै संगठित समूह/व्यक्ति आदि) र मालिकको हस्तक्षेप नसहने बानी र साहसका कारण। त्यो बानीले गर्दा उनले पटके रूपमा राजीनामा गरेका मात्र छैनन्, विनोदको परिचय एउटा जमानामा ‘अस्थिर’ सम्पादकका रूपमा पनि स्थापित भइसकेको थियो। असहमति जनाएर बाहिरिएपछि पनि उनी संयमित र तिक्तताबाट पूर्ण मुक्त देखिन्छन्। त्यसैले, उनी सधैं ‘कुल’ रहन्छन् र यदाकदा चर्को स्वरमा अफिसमा बोलिहाले पनि उनका सहयोगी ‘अनलाइक विनोद’ भन्दै हाँसेर त्यो क्षण बिताइदिन्छन्। अनि त्यो सम्झनामा नजेलिइने अतीत बन्न जान्छ।

सर्सर्ती हेर्दा विनोद मेहताको किताबमा उनको पत्रकारिता जगतको भोगाइ भारतीय सञ्चार माध्यमका अक्सर बाहिर पुस्तकका रूपमा नआउने, तर त्यो वृत्तमा चर्चा हुने विषय समेटिएका छन्। केही सञ्चार मालिकले या प्रोप्राइटरले कस्ता किसिमका व्यक्तिलाई सम्पादकका रूपमा राख्न चाहन्छन्, त्यो अभिव्यक्त गर्न आफैंलाई आफ्नै व्यंग्यको पात्र बनाउन सफल विनोदले त्यस्ता प्रशस्तै मालिकलाई भोगेका छन्, त्यागेका छन्। तर, सम्पादक (एडिटर) कस्तो हुनुपर्छ त? घरमा एउटा कुकुर पाल्ने’bout आमा र श्रीमतीसँग त्यसको नाम के राख्ने भन्ने छलफल हुँदा विनोदले ‘एडिटर’ राख्ने सुझाव दिए। त्यो एडिटर साथी हो ‘एडिटर इन चिफ’ विनोद मेहताको अहिले। ‘ऊ अवज्ञाकारी छ, जिद्दी छ, सोच्न र विचार गर्न सक्छ, उसलाई सबै कुरा थाहा छ।’ हरेक एडिटरको आफ्ना’bout र अरूहरूको एउटा एडिटर’bout सायद त्यस्तै सोच हुने गर्छ।

‘एडिटर’का लागि सायद योग्यताभन्दा पनि त्यो पोजिसन हासिल गर्ने व्यक्तिले आफूलाई ‘सर्वज्ञ’/’सर्वज्ञाता’ मान्ने वर्तमान संस्कारप्रतिको व्यंग्य हो विनोदको त्यो। किताबका कतिपय पानामा उनले आफ्नो अनाडीपनदेखि अज्ञानतासम्म अनेक बेलिविस्तार लगाएका मात्र छैनन्, भर्खर बेलायत पुगेर एकजना धनी परिवारकी छोरीसँग कसिन लागेको मित्रता उनको अज्ञानताकै कारण समाप्त भएको रहस्योद्घाटन पनि गरेका छन्। सन् ५० को दशकयता पश्चिमेली मुलुकले प्राविधिक शिक्षा हासिल गर्न गरिब र अल्पविकसित एसियाली मुलुकलाई दिएको सहयोग समेटिएको ‘कोलम्बो प्लान’’bout उनले खासै केही नबुझेको देखेपछि विश्व परिवेशमा बेलायती नीति’bout चासो राख्ने त्यो परिवार र ती महिला मित्रसँगको उनको सम्बन्ध टुटेको थियो।

भारतीय पत्रकार जगतमा हासिल गरेको हैसियत हेर्दा उनले जीवनमा धेरै संघर्ष गरेजस्तो लाग्दैन। तर, यथार्थ फरक रहेछ। चार दशकदेखि कुनै न कुनै पत्रिका, चाहे पुरुष सौन्दर्यको अवधारणामा आधारित ‘डेबोनियर’ होस् या अहिले ‘आउटलुक’का सम्पादक, उनको जागिर (जसले बीचबीचको ब्रेकपछि निरन्तरता पाइनै रहेको छ) सहजजस्तै लाग्नु स्वाभाविकै हो। किनकि, आखिर उनले ‘जागिर’ त पाइनै रहेका छन्। पढ्नेक्रम जारी राख्नुहोस्

ललिपप एड्भेन्चर :)

यो क्यानोिनंग अनुभव हिजोको नागरिक शनिबारमा प्रकाशित भएको हो ।

यात्राको उत्कृष्ट फोटो

कात्तिक पहिलो साता । काठमाडौंमा त्यति धेरै जाडो थिएन । दिउँसॊ हप्प गर्मीमा छाँगोबाट खस्दाको कल्पनाले पनि मन शितल हुन्थ्यो । थोरै जानकारीका भरमा अग्लो छाँगोबाट डोरीमा तुन्द्रुङ्ग झुन्डँदै खेलिने रोमान्चक खेल क्यानोइङ गर्ने प्रस्ताव सजिलै स्विकारेँ । मेरा लागि नौलो र रमाइलो अनुभव ।

साढे तीन बजे ललिपप चुस्दै नागढुंगाको नागबेली बाटो ओरालो झरेका हामी बेलुकी ८ बजे गन्तव्य पुग्यौं । यो उमेरमा ललिपपको मज्जा लिने कस्तो काईदा । जसै बन्दीपुरको बसस्टपबाट नेवारी बस्ती प्रवेश गर्दै थियौं हामीलाई स्थानीय बाजा र नाचले स्वागत गरियो । गरेको केही होइन तैपनि ठूलै काम गरेजस्तो सत्कार पाइन्छ नेपालका गाउँघरमा । यहाँ पनि आमाहरुले हामीलाई अबिर फूलका गुच्छा र बाजाले स्वागत गरे । पश्चिमका थुप्रै गाउँमा जस्तै होमस्टेले बन्दीपुरमा आन्तरिक पर्यटकलाई राम्रै प्रभाव पारेको रहेछ ।
नेवार संस्कृतिअनुसार उनीहरुले बाजा र लाखे नाचले स्वागत गरे । मगर संस्कृतिको चुट्का नाच मेरा लागि नौलो थियो । पाँचजना कलिला बहिनीहरुले मध्यरातसम्म त्यही नाचले माहोल थप रोमााचक बनाए ।
स्वागतलगत्तै मकै भटमास साँधेको गुन्द्रुक र मोही । काठमाडौंका लागि नौलो हुँदै गएको यो खान्की मुख फेर्न हामीलाई उत्कृष्ट भयो । रातको खानामा टपरीमा कोदोको ढिँडो गुन्द्रुक अचार खायौं । मध्यरातसम्म नाच हेरेपछि होमस्टेमा सुत्न व्यवस्था गरियो ।

हामी सहयात्री

३२ जनाको एउटा समूह भए पनि यहाँ मेरा लागि सबै नौला अनुहार छन् । झन्डैझन्डै उस्तै उमेर समूहका । एकअर्काबीच ठट्टा र रमाइलो यो उमेरको आकर्षण नै हो । रोटर् याक्ट क्लब अफ काठमाडौं डिल्लीबजार र दमौलीको संयुक्त आयोजनामा यो यात्रा तय गरिएको रहेछ । उनीहरुसँग बसमा गुडिरहँदा मैले आङ्गनो काठमाडौं विश्वविद्यालयका दिनहरु सम्झिए । ती केयुकालका दिनहरुमा हामीले गरेका केही लामा यात्राहरु विशेष छन् । रोल्पामा प्रवीनको गजल जलजलामा ७ दिनसम्म छाप्रोको बास र दार्जििलङ्घको टाईगर हिलबाट हेरेको सुर्योदय । ओहो द्र जहाँ हामी आफूआफूमा खित्किएर हाँस्थ्यौं । आङ्गना र अरुका कुरामा गफिएर । ती दिन जीबनभरका लागि यादगार रहनेछन् । यो पटक न मलाई कसैले चिन्छ न नै यति छोटो समयमा कोहीसँग घनिष्ठ बन्न सकिन्छ । त्यसैले पनि मैले मनमनै सोचेको थिएँ यो यात्रामा मेरो पि्रय साथी मेरो क्यामेरा बन्ने छ ।

Flower for frens

तर त्यसको भोलिपल्टै उनीहरुले मलाई गलत साबित गरे । कारण त्यही क्यामेरा बन्यो । उनीहरु त्यो क्यामेरामा कैद हुन चाहे । त्यसले हामीलाई बिस्तारै नजिक ल्यायो । बिहानीको पहिलो योजना थानी माईको उचाइमा पुग्ने थियो । मन लागेजति पूर्वी आकाशमा उदाइरहेको सूर्यलाई क्यामरामा उतारेँ । हाम्रै लागि उदाएजस्तो थियो त्यो मधुरो बिहानको सूर्योदय । धुम्म बादल लागेको पूर्वी आकाशमा हामी पुगेको केही समयमै सुन्तला रंग आकाशको उचाइ छाम्न पुग्यो । निलो आकाशमा सूर्यका किरण छरपष्ट भएर फैलियो । मनको एउटा कुनामा त्यही दार्जििलंगमा देखेको जोडी कता कता झुल्किए । उनीहरुको जोडी अझै त्यसतै होला  फरक परिचय बुझेका मैले देखेका उत्कृष्ट जोडी ।

https://pramb.wordpress.com/2009/12/20/%E0%A4%9A%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%81-%E0%A4%96%E0%A5%8B%E0%A4%88-%E0%A4%A4/
उनीहरु दिमागमा घुमिरहेका थिए त्यही बीच उनीहरुले र हामीले फरक भूगोलमा देखेको त्यही सुर्योदय मैले क्यामेरामा कैद गरे । हामीले थानीमाई दर्शन गर् यौं । देख्नलाई सानो मन्दिर केही उद्दार नगरिएको देखिए पनि आस्था राख्नेहरु थानीमाईमा विशेष शक्ति भएको विश्वास गर्छन् ।

Sunrise

ओहो आजको दिन त हामी क्यानोिनङ गर्दैछौं,  बिहान बन्दीपुर बीचबजार पार गरेर बिन्दवासिनी मन्दिर र तीनधारा घुम्यौं । २००७ सालमा सहिद हुनेहरुको चिहान भएको ठाउँ सहिद स्मारकमा पुतलीफूलमाझ बसेर फोटो खिच्यौं । भानु माविको पुस्तकालयलाई काठमाडौंबाट लगिएको केही पुस्तक सहयोग गरेर हामी निँगालोको लट्ठी टेक्दै ओरालो झर् यौं ।
यात्राभरिको विशेष आकर्षण क्यानोिनङ थियो । त्यसका लागि हामी एक घन्टा ओरालो झरेर बीचजंगल आइपुग्यौं । हामीमध्ये धेरै जना बन्दीपुरलाई भन्दा पनि क्यानोिनङ र रक क्लाइम्बिङलाई गन्तव्य बनाएर आएका । मेरो पनि उद्देश्य त्यही । चार वर्ष अघि नै प्याराग्लाईडङ्घ गरेपछि अब बन्जीजम्प भन्ने दिमागमा आए पनि मैले गर्न पाएको थिइन । मेरो जिद्दी स्वभाव रामै्र बुझ्नु भएको बुवाले मलाई बन्जीजम्प गर्न लगे पनि गलत दिन भोटेकोशी माथि पुगेका हामी हेरेर मात्रै फर्कियौं । तर क्यानोिनङ्घ मैले सोचेकै थिईन । तर जंगलको काचन पानी बग्ने छहरामा झर्नु मै पनि कहाँ कम आनन्द थियो त ।

बन्दीपुर र विमलनगरको बीचमा छाँगादी झरनामा क्यानोिनङ गराउन दुई भाइ दिपक सुनार र लिलाबहादुर गुरुङ्घ तयार थिए । छहरामाथिको ठूलो ढुंगामा बलियो डोरी बाँधेर उनीहरुले त्यसको ब्यालेन्स मिलाए । बिस्तारै हाम्रो उत्साह चुलियो । यात्रामा अलि डराएकी साथी प्रज्ञा पनि सहजै झरिन् क्यानोिन;ङको मज्जा लिँदै ।
९० फिट लामो दुइटा झरना पार गर्दा झन्डै नौ बज्न लागिसकेको थियो । त्यसबीचमा हाम्रो उत्साह धेरै भए पनि पछिल्लो झरनाबाट झर्नुभन्दा अघिको पर्खाइ ज्यादै ठििहर् याउँदो भयो । भिजिसकेको लुगामा झन्डै दुई घन्टा बस्दा हामी कठ्यांगि्रएका थियौं । तर त्योबीच हामीले अनुभव गरेको क्यानोिनङ विशेष छ सम्झनलायक सहयात्री सौरभ रिजालले पछि कफि गफमा सुनाए । उनकै भाइ गौरव भने सबैभन्दा रमाइला र हसिला साथी । जसले गम्भीर कुरा गरेकै पनि नसुहाउला कि जस्तो । यात्राभरि दुई दाजुभाइ इरु र लुनाको दिदीबहिनी सुमंगला लक्ष्मी खनाल रमेश ढकाल नेहा पुष्पिता लगायत सबैले मेरो यो भिन्न यात्रालाई सम्झनालायक बनाए । राति ९ बजे जंगल बीचमा हामी झन्डै ३५ जनाको समूह निथ्रुक्क भिजेर क्यानोिनङ गर् यौं । डोरीलाई एक हातले छोड्दै र एक हातले तान्दै छाँगाको लेउ लागेको ढुंगामा चिप्लिँदै निश्चल कन्चन छहराको चुटाइसँगै झर्दा मलाई विशेष आनन्द आयो । सँगै गएका साथीहरुलाई माथिल्लो छहरामा क्यानोिनङ गर्न १ मिनेट लागे पनि मलाई चार मिनेट लागेको पछि साथी सौरभले सुनाए । साँच्चै मैले छहराका प्रत्येक चुटाई भोग्न खोजेको थिएँ ।


सुमंगलाका भाइ शिशिरले क्यानोिनङ गराउन हामीलाई विशेष सहायता गरे त्यो रात । अनि उत्तिकै काम गर् यो तराई टेलिभिजनको क्यामेरा लाइटले । नत्र हाम्रो बास जंगलमै हुने पक्का थियो ।
लाइटको मधुरो प्रकाशमा ढुंगैढुंगाको बाटो हामी विमलनगर झर् यौं ।
सुन्तलै सुन्तलाको बगैंचामा एकले अर्कोको हात लहरै समाएर एउटै गतिमा आधा घन्टा हिँडेपछि बल्ल हामीले लुगा फेर्न पायौं । त्यहाँबाट दमौलीको गण्डकी रिभर भ्यु टपमा गएर रातिको खानासँगै हामी निदायौं ।

ओहो द्र हामी बसेको होटल त नदीको किनारमै रहेछ । एकदमै सजिएको सानो राम्रो आकारको घर । भोलिपल्ट बिहान खोलालाई पृष्ठभूमिमा पारेर सँगै गएका रोटर् याक्टका साथीहरुको फोटो मनलागे जति खिचेँ । मेरो क्यामेरामा धेरै कैद भइन् इरु पौडेल जसको हाँसो मलाई साह्रै मिठो लाग्थ्यो । सौरभले भादगाउँले टोपी लगाएका बेला इरुको शिरमा पारिजातको फूल लगाइदिए । मैले यात्रा भरीको उत्कृष्ट फोटो क्लिक गरेँ ।
साँच्चै यात्रामा बिस्रनै नहुने एक मितिनी जोडी थियो । उपाशना र सपनाको मितिनी प्रेम देखेर म आङ्गनो मितिनीलाई मिस गरिरहेको थिएँ । धेरै भयो हाम्रो भेट सम्म नभएको । एउटा न्यानो प्रेम हुन्छ, मितिनीमितिनी बीच । मैले आङ्गनो मितिनीसँग अनुभव गरेको कुरा । वर्षौ लाग्छ हाम्रो एउटा भेट हुन । तै पनि एउटा त्यसतो आत्मीयता जुन सम्झँदै मात्रै पनि कताकता अनुभव हुन्छ ।
त्यसपछि दमौलीमा घुम्नैपर्ने व्यास गुफामा हामी पुग्यौं । त्यहाँ २८ सालदेखि राते बाबा भन्ने ऋषि बस्दा रहेछन् । त्यहीँ १०८ फिटको महर्षि व्यासको मूर्ति बनाउने तयारी भइरहेको कार्यक्रम संयोजक विष्णुकान्त घिमिरेले बताए । व्यास गुफा नजिकै बग्ने सेती र मादी खोलाको दोभान रहेछ । एकापिट्टबाट सेतो र अर्कोपिट्टबाट अलि हरियो पानी । एउटै जमिनमा बग्ने पानी पनि मुहान फरक हुँदा कस्तो फरक देखिने द्र
त्यसपछि भानुभक्तले कवितामा उतारेका घाँसी कुवा भानु घाँसी स्मृति पार्क भानु जन्मस्थल विकास समितिको कार्यक्रम सबै भ्याएर हामी विमलनगर फर्कियौं । त्यहाँबाट सिद्ध गुफा । जुन मैले यसअघि देखेको पोखराका नाम चलेका गुफाभन्दा फरक र अचम्मलाग्दो थियो । भगवान जनावरहरुको विभिन्न आकृति देख्न पाइने गुफा विशेष महह्वकै रहेछ । त्यसपछिको हाम्रो अर्को व्यग्रता थियो रक क्लाइम्बिङ । धेरै साथीले त्यसको पनि मज्जा लिए । तर मैले फोटोकै लागि मात्र दुई पाइला उक्लिएँ ।

यो यात्रा रमाइलो र साहसिक दुवै थियो । हामीले कलंकीबाट सुरु गर्दा ललिपप खाएजस्तै र फर्किंदा मनै आत्तिने रक क्लाइम्बिङ गरेजस्तो । एउटा सम्झनायोग्य ‘ललिपप एड्भेन्चर’ का लागि रोटर् याक्ट क्लब र सबै साथीलाई न्यानो माया ।

‘आमआब’को खेल र अदालतको फैसला

अग्रज पत्रकार विजयकुमार पान्डेको कान्तिपुर दैनिकमा आज प्रकाशित यो लेख
-अहिले हवाई किताबमा उड्ने पण्डित्याइँ होइन धरातलीय यथार्थमा मजबुतीका साथ उभिने सामान्य ज्ञानको आवश्यकता छ ।

 

-खैर, अबेरै भए पनि, बडा खुसीको कुरा छ कि विगत एक वर्षमा देश/विदेशका  तारे होटलहरूमा ‘इमपावरमेन्ट ककटेल’ पिउँदै ‘चिकेन चिली कनस्टिच्युसन’ को कबाब खाने समारोह संख्यामा व्यापक कटौती भएको छ । मांसहारीका निम्ति कबाब खानु कुनै अपराध होइन तर पढे/लेखेको भनिएका मानिसहरूले नै ‘जग नै नहाली संविधानको छाना छाउने’ हास्यास्पद नौटंकीमा सारा देशको समय जसरी बर्बाद गरे, त्यो रेकर्डमा राखिनुपर्छ ।

 

विजयकुमार

सर्वोच्च अदालतले नै संविधानसभाको आयु अब ६ महिनाभन्दा बढी हुन नसक्ने अन्तिम सीमारेखा तोकी दिएपश्चात् नेपाली राजनीतिको एक अध्यायमा पूर्णविराम लागेको छ । समयमा काम नगर्ने, खाली ‘आमआब’ गरेर वर्षौं बिताउने चरणको समाप्ति भएको छ । ‘आफ्नो म्याद आफैं बढाउ’ अर्थात् ‘आमआब’ गर्दै जाने खेल अब ६ महिनाभन्दा लम्बिन नसक्ने सर्वोच्च अदालतको निर्णयको आम जनताले स्वागत गरेका छन् । हुन त, केही सभासदहरूले फैसला सुन्नेबित्तिकै अदालतले संविधानसभाको क्षेत्राधिकार उल्लंघन गर्‍यो भन्ने आशयका रकमी भाषण संविधानसभा भवनमा नगरेका होइनन् । तर, जनतामा गएर त्यो फैसलाको विरोध गर्ने नैतिक बल अब कुनै राजनीतिक दलमा बाँकी छैन । त्यसैले सभामुख वा कुनै पार्टीले संविधानसभा भवनको सुरक्षित कम्पाउन्ड बाहिर गएर त्यो फैसलाको विरोध गरे जनताले ‘अब पनि कति भत्ता खान नपुगेको’ भन्दै लखेट्नेबाहेक अरू कुनै प्रतिक्रिया दिने छैनन् ।

सरकार नियन्त्रित रेडियो नेपालको स्टुडियोबाट वा कोरम नै नपुग्ने हाउसको फ्लोरबाट कसैले संविधानसभाको क्षेत्राधिकार अदालतले उल्लंघन गर्‍यो भनेर सानो स्वरमा कराउने औपचारिकताको कुनै अर्थ छैन । केही सांसदहरूले सर्वोच्च अदालतको फैसलाको विरोध गरे, त्यहाँसम्म त ठीकै थियो । तर, म प्रधानमन्त्री  बाबुराम भट्टराईले मंसिर १५ गते रेडियो नेपालमा ‘आमआब’ फैसलाका सम्बन्धमा दिनुभएको प्रतिक्रिया थाहा पाएर स्तब्ध भएको छु । वषौं पहिला एक अर्का

भट्टराई थरका प्रधानमन्त्री किसुनजी भन्नुहुन्थ्यो- ‘भगवान्ले कसैलाई बिगार्नुपर्‍यो भने खासै केही गर्दैनन् । बिगार्नुपर्ने मानिसको ढाई अक्षरले बनेको ‘बुद्धि’लाई अलिकति घुमाइदिन्छन्, बाँकी बिग्रने काम त्यो मानिसले आफैं गर्छ ।’ बुद्धिमानलाई इसारा काफी हुन्छ प्रधानमन्त्रीज्यू, त्यसैले आज योभन्दा बढी नभनौं । जनताको राजनीति लामो समयसम्म गर्ने हो भने आज सबै नेताहरूले माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डको मंसिर १५ कै मितिमा अभिव्यक्त भनाइहरूबाट शिक्षा लिनुपर्छ । प्रचण्डले भनेका छन्- ‘अदालतको फैसला के छ मलाई थाहा छैन तर जनताको अदालतको फैसलाअनुसार ६ महिनामा संविधान बनाउनुपर्छ ।’

डा. बाबुराम भट्टराईले आफ्ना अध्यक्षको भनाइबाट कमसेकम यो कुरा त सिक्नै पर्छ- अहिलेको समय भनेको ‘आमआब’ का सन्दर्भमा अदालतको फैसलामाथि ‘पुनरावलोकन’ गर्ने समय होइन । त्यो फैसलाको मर्मलाई कार्यान्वयन गर्ने बेला हो । अदालतको फैसला संवैधानिक क्षेत्राधिकारको हिसाबले मिल्छ/मिल्दैन भनेर विद्वता देखाउने बेला पनि होइन । यो देशलाई अहिले विद्वान् हैन बुद्धिमानको आवश्यकता छ । बताइराख्नु नपर्ला हरेक विद्वान्, बुद्धिमान नहुन पनि सक्छ । मेरो व्यक्तिगत अनुभवमा त प्रायः विद्वान् कहलिएकाहरूमा ‘बुद्धि’ तत्त्वको नितान्त अभाव पाइयो । पण्डित हुनु र ज्ञानी हुनुमा धेरै फरक छ । अहिले हवाई किताबमा उड्ने पण्डित्याइँ होइन धरातलीय यथार्थमा मजबुतीका साथ उभिने सामान्य ज्ञानको आवश्यकता छ । अब कहिलेसम्म हाम्रा सभासदहरूले काल्पनिक ‘प्रतिगामी’ हरूलाई दोष दिएर ‘आमआब’ गर्ने छुट पाउने ? आजको दिनमा यदी कोही वास्तविक प्रतिगामी छन् भने तिनीहरूलाई खोज्न अन्त कतै जानुपर्दैन । जनताले दिएको जिम्मेवारी पूरा नगरी ‘आमआब’ गरेर बस्नेहरूले नै यो देशमा काल्पनिक होइन, वास्तविक प्रतिगमनका निम्ति उर्बरभूमि तयार गर्दैछन् ।

अब लागौं संविधान निर्माणको विषयतर्फ । मेरा एक फ्रेन्च मित्र भन्थे- ‘आजको दिनमा फ्रान्समा फेरि क्रान्ति गर्न एफल टावरमुनि जम्मा होऔं भनेर कसैले भन्यो भने सबै फ्रेन्च गलल हाँस्ने छन् । ’cause केही वर्षको अन्तरालमा पटक-पटक आन्दोलन र क्रान्ति गर्न नपरोस् भनेर नै क्रान्तिका उपलब्धिहरूलाई कुनै पनि सभ्य समाजले ‘संविधान’ मार्फत संस्थागत गर्दछ । हरेक जनआन्दोलनको रंग केही कालपछि फिक्का पर्न थाल्दछ र क्रान्तिको त्यो रंग पूरै फुस्रो हुनुभन्दा अगाडि नै त्यसलाई समाजले संविधान र आपmना आचरणहरूमार्फत संस्थागत गर्न सक्नुपर्छ । ‘

लगभग एक वर्षअघि सुरु गरिएको यो स्तम्भका नियमित पाठकहरूलाई सम्झना नै होला संविधान निर्माणको नाममा यो देशमा संविधानसभाको निर्वाचन भएको पहिला दुई वर्षसम्म मच्चाइएको देशी/विदेशी ‘हिस्टेरिया’ का विषयमा हामीले बेलाबखतमा चर्चा गर्‍यौं । नेपालको संवैधानिक विकासक्रमका एक महान् हस्ती गणेशराज शर्माज्यूसँग एक लामो कालखण्डसम्म उठबस गर्ने सौभाग्य पाएको हुनाले म संविधान निर्माणको नाममा मच्चाइएको हिस्टेरियाबाट कहिलै रत्तिभर प्रभावित भइनँ ।  हिस्टेरिया शब्दको अर्थ हुन्छ- ‘भावना र उत्तेजनाहरूको अतिरन्जित वा अनियन्त्रित प्रदर्शन ।’ हुन त धेरै लामो र अन्यायपूर्ण कालखण्डको सकसबाट मुक्त हुँदा केही समयका निम्ति मानिस ‘हिस्टेरिक’ हुनु अस्वाभाविक होइन । त्यसमाथि हिजोसम्म तरकारी खेती र बाल कुपोषणमा काम गर्दै आएको भनिएका आईएनजीओको लस्करसमेत संविधान निर्माणको काममा लागेकाले सर्वव्यापी रूपले ‘हिस्टेरिया’ बढ्नु अस्वाभाविक थिएन । तरकारी खेतीमा दक्षता हासिल गरेकाहरूले संविधान निर्माण प्रक्रियाका जटिलता नबुझ्नु सजिलै क्षम्य छ । तर हाम्रा कतिपय जान्ने-सुन्ने कहलिएकाहरूले नै संविधान निर्माणको गहन विषयमा जस्तो प्रकारले वर्षौंसम्म तालबेतालको जुन हास्यास्पद नृत्य प्रस्तुत गरे त्यसले गर्दा पनि संविधान निर्माणको प्रक्रिया लामो समयसम्म अलमलमा पर्‍यो ।

खैर, अबेरै भए पनि, बडा खुसीको कुरा छ कि विगत एक वर्षमा देश/विदेशका  तारे होटलहरूमा ‘इमपावरमेन्ट ककटेल’ पिउँदै ‘चिकेन चिली कनस्टिच्युसन’ को कबाब खाने समारोह संख्यामा व्यापक कटौती भएको छ । मांसहारीका निम्ति कबाब खानु कुनै अपराध होइन तर पढे/लेखेको भनिएका मानिसहरूले नै ‘जग नै

नहाली संविधानको छाना छाउने’ हास्यास्पद नौटंकीमा सारा देशको समय जसरी बर्बाद गरे, त्यो रेकर्डमा राखिनुपर्छ । करिब १८ महिनाअघि कान्तिपुर टेलिभिजनमा प्रसारित कार्यक्रम ‘ठूला भ्रम सत्य साधारण’ मार्फत र एक वर्षअघि यसै स्तम्भमा लेखेको थिएँ- ‘नेपालको संविधानसभाले अहिलेसम्म एउटा आधारभूत सिद्धान्तसमेत तय गर्न सकेको छैन कि उसले कुन राजनैतिक प्रणालीको ? कुन आर्थिक दर्शनको ? कुन न्यायिक प्रणालीको ? कुन शासकीय स्वरूपको संविधान निर्माण गर्दैछ ??? संविधानसभाको विश्व इतिहासमा ‘जग’ नै नहाली छाना छाउने यस्तो सामूहिक मूर्खताको प्रदर्शन विरलै देशमा भएको होला ।’

तर ‘देर आए दुरुस्त आए’ भनेझैं आज एक वर्षपछि स्थितिमा निकै बदलाव आएको छ । प्रचण्डजीको संयोजनमा बनेको समितिले संविधानका आधारभूत अन्तरवस्तुका विषयमा प्रशंसायोग्य प्रगति गरेको छ । यो देश अब एक लोकतान्त्रिक दर्शनका मान्यता बोकेको संविधान पाउनेतर्फ अग्रसर भएको छ । यो स्थिति त्यस बखत बन्यो जब माओवादीलाई बताइयो, ‘यो देशमा कि त लोकतान्त्रितक संविधान बन्छ कि त कुनै पनि संभिदान बन्दैन ।’ यहा नेर माओबादी नेतृत्वले र बिशेष गरि प्रचण्ड कमरेडले समयको धार र  बंगालको खाडी बाट आउने मनसुनी वायुको प्रभाव बुझेर केहि साहसिक र सकारात्मक निर्णयहरू गरेर स्थितिलाइ यहा सम्म पुर्‍याएका हुन । अब शान्ती प्रकृयालाइ सम्पन्न गराउन अन्य पक्षले पनि सेनामा  माओवादी लडाकाको समायोजन संख्याका बिषयमा मन  सानो पार्नु पर्ने कुनै कारण छैन । त्यसका साथै माओवादीले बाकी उधारो वचनबद्ताको नगदी रूपान्तरण गर्नु पनि जरुरी छ । समय धेरै छैन, माओवादीका निम्ति त झनै छैन । ’cause नेपालमा पछिल्ला बर्षहरूमा भएका राम्रा र नराम्रा दुबै थरि परिवर्तनहरूको निम्ति नेकपा माओबादी निकै हद सम्म जिम्मेवार छ ।

भएका परिवर्तनहरूको जश अपजशको भागबन्डा गर्ने हो भने­ नेपालभित्रका शक्तिमध्ये सबैभन्दा ठुलो हिस्सा नेकपा माओबादीको भागमा नै पर्दछ । यी परिवर्तनहरूलाई सस्थागत गरेमा माओवादीलाइ नै सबै भन्दा बढी फाइदा हुनेछ । अत  अन्तर पार्टी कलहको  ड्रामाबाजी गरेर समय बरबाद गर्ने कामले कालान्तरमा धेरै पार्टीहरूलाइ र बिशेषत माओबादीलाइ अकल्पनिय नोक्सान बाहेक केहि दिने छैन । बुझनु पर्ने मूल कुरा के छ भने­ १२ बुदे समझदारीको इन्जनले तानेर यहाँसम्म आएको गाडीलाइ ‘त्यहि’ इन्जनले मात्र बाकी ६ महिनामा लक्षित स्टेसनमा पुराउन सक्दछ । मेरा प|mेन्च मित्रको भनाइ दोहोर्‍याउँ- ‘हरेक जनआन्दोलनको रंग केही कालपछि फिक्का पर्न थाल्छ र व|mान्तिको त्यो रंग पुरै फुस्रो हुन भन्दा अगाडी नै त्यसलाइ समाजले संविधान र आपmना आचरणमार्फत् सस्थागत गर्न सक्नु पर्छ ।’  नेपालको सन्दर्भमा पनि माथिको भनाइ लागु नहुने कुरै छैन । देशका निम्ति  सहज बाटो पनि त्यहि हो । तर यदि  कसैलाइ १२ बुदे समझदारीको इन्जिन बिचैमा फेरेर नया जनबादी इन्जिन द्वारा गाडी तान्ने रहर छ भने गरेर हेरे हुन्छ ।  यो नया इन्जिनले नेताजीहरूलाइ २०६९ मा होइन २०४६ मा पुर्‍याउने छ । बुद्धिमानलाइ इसारा काफी । हैन र ?

सत्ता बन्दुकको नालबाट निस्कन्छ भन्ने र सत्ता मतपेटिकाको बाकसबाट मात्र प्राप्त हुन सक्छ भन्ने दुइ नितान्त फरक फरक दर्शनबाट आएका पक्षहरू आजको मिति सम्म आइपुग्दा संविधानको सैद्धान्तिक राजनैतिक धरातलका बिषयमा मोटामोटी सहमति पुगेका छन । यो सानो रूपान्तरण होइन । शान्ति प्रकृयाको काम पनि प्रगतिमा नै छ । आजको दिनमा  सबै भन्दा जटिल बिषय हो संघियता । यो  बिषय अझै केहि कालसम्म ठुला दलहरूका टाउको दुखाइको बिषयका रूपमा रहि रहने छ । माकुरो एक यस्तो जनावर हुन्छ, जसले सन्तान लाइ जन्म दिने बित्तीकै छाडेर भाग्छ, होइन भने बच्चाले आपmनै माउ खाइदिन्छ । चाहेर, नचाहेर, जानेर, नजानेर तीन ठुला दलले ‘संघियता संघियता’ भनि हाले । अब सबैको चित्त बुझने गरी कसरि प्रदेश निर्माण गर्ने भनेर यिनिहरू थाप्लोमा हात राखेर बसेका छन । संघियतालाइ जन्म दिने बित्तकै आफुहरू माउ माकुरो भागे झै भाग्नु पर्ने स्थिति  आउने त होइन भनेर ठुला दल त्रशित छन । संघियता सम्बन्धी जटिलता समाधानमा नै भावी संभिदानको दारोमदार धेरै हद सम्म निर्भर हुने देखिन्छ ।

नेपालमा  नया संविधान घोषणा हुन सक्यो भने त्यसका धेरै सकारात्मक फाइदा हुन सक्ने छन । सबै भन्दा ठुलो फाइदा यो हुने छ कि- संविधान फेर्दैमा मुलुकको मुहार सजिलै फेरिदैन रहेछ भनेर जनताले थाह पाउने छन । त्यस प्रकारको परिपक्व र भ्रममुक्त जनमत राष्टको ठुलो निधी हुने छ । नेपालमा संविधान निर्माण आपmनो निर्णायक चरणमा प्रवेश गरेको बेला भारतको संविधानसभाका अध्यक्ष राजेन्द्रप्रसादले त्यहाँको संविधानसभाको अन्तिम बैठकमा बोलेका यी महावाक्य दोहोराउन चाहन्छु-  ‘संविधानमा कुनै कुरा लेखिए पनि नलेखिए पनि राष्टको कल्याण राष्टलाइ कसरी संचालन गरिन्छ भन्ने आधारमा नै निर्भर रहने छ । हामीले बनाएको संविधानको मस्यौदामा कतिपय यस्ता प्रावधान छन् जो एक वा अर्को दृष्टिकोणबाट हेर्दा, कसै न कसैलाइ आपित्तजनक लाग्न सक्छन् । हामीले स्विकार गर्न सक्नुपर्छ- दोष र अवगुणहरू हाम्रो देशको बर्तमान अवस्थामा मात्र होइन अपितु जनता स्वयंभित्र पनि रहेका छन् । यदि जनताले योग्य नैतिकवान मानिसहरूलाई चुनेर पठायो भने त्यस्ता जनप्रतिनिधीहरूले एक ‘दोषयुक्त’ संविधान अन्तरगत रहेर पनि उत्कृष्ट नतिजा दिने छन । तर यी गुणहरूको अभावमा जस्तोसुकै संविधानले पनि राष्ट्रलाई कुनै मद्दत गर्न सक्ने छैन । आखिर, संविधान एउटा मेसिन झै निर्जिव बस्तु हो । इमान्दार र योग्य मानिसले त्यसलाई संचालन गरे मात्र संविधानले जीवन्त हुने मौका पाउछ ।’

म संविधानसभा अध्यक्ष सुभाष नेवाङमार्फत् सबै सभासदहरूसित डा. राजेन्द्र प्रसादका महाबाक्यहरूको मर्म बुझन बुझाउन बिनम्रतापुर्वक अनुरोध गर्दछु ।

vijayko@gmail.com